EVLİYA ÇELEBİ 
 
Ömrünün kaç yılını yolda geçirebilir ki insan?

Kaç insan tanır? Kaç inancı öğrenebilir? Yazılarında, kaç kültürü yaşatabilir? 

Evliya Çelebi, gördüğü her şeyi kaleme alırken, nesillerce aktarılacak bir seyahatnameye imza atacağını biliyor muydu? 

Oldukça iyi bir eğitim alan Evliya Çelebi, Enderun’da tahsilini tamamladıktan sonra sarayda göreve başlamış. Parlak bir geleceği olmasına rağmen, gördüğü bir rüyadan sonra yola koyulmaya karar vermiş. 

Neredeyse elli yıl sürecek bir serüven başlamış böylece.  O dönemki Osmanlı İmparatorluğu sınırlarına dâhil olan hemen her yeri karış karış arşınlamış, on ciltlik bir eser bırakmış arkasında. Çocukluk hayaliymiş gezgin olmak, edebiyattaki başarısı da eklenince hayallerine, döneminin eserlerinden ve yazarlarından ayrılan müthiş bir yapıt çıkmış ortaya. 

Kültür tarihi ve gezi alanında önemli bir yere sahip olan Seyahatname, Evliya Çelebi’nin hayatından detaylar da içermektedir. 

Evliya Çelebi Kimdir? Kısaca Hayatı
Miladi takvime göre 25 Mart 1611’de İstanbul’da doğmuştur, Evliya Çelebi. Babası Derviş Mehmed, Osmanlı kuyumcubaşı olarak çalışmış ve pek çok harbe katılmıştır.

Makine öğrenimi gören, musiki, güzel yazı ve yabancı dil dersleri alan Evliya Çelebi, Kur’an-ı Kerim’i ezberleyerek hafız olmuştur. 4. Murad döneminde sarayda sık sık kendine yer bulan Evliya Çelebi, güzel konuşması sayesinde padişahın takdirini kazanmıştır ve zaman zaman seyahatnamesinde saray günlerinden bahsetmiştir.
 
Evliya Çelebi Seyahatnamesi UNESCO Dünya Belleği Listesinde 

Evliya Çelebi, yazılarında yaşadıklarını gerçekçi, yalın ve sade bir dille anlatmış. Savaşlar, hastalıklar ve ilginç insanlar… Halkın anlayabileceği deyimlere yer vermiş sık sık ve ara sıra fantastik bir anlatıma kapılmış.

Tüm dünyayı görmek için mi çıkmıştı yola? Yoksa gitmek istediği kadar mı yol katetmişti sadece?

Dindar bir Müslüman olan ve dönemin Osmanlı kültürüyle büyüyen Evliya Çelebi, yazılarında farklı kültür ve inanışları anlayışla kucaklamış. Bazı zamanlarda okuyucularının ilgisini çekmek için esprili bir üslupla, olmayan hikâyelere yer vermiş. Fil doğuran kadınlar, gaipten haber veren mağaralar… 

2013 yılında UNESCO Dünya Belleği Listesi'ne eklenen seyahatname, yemek tariflerinden siyasi ve sosyal düzene kadar çok geniş bir yelpazede bilgiler barındırıyor. Kesinlikle okunması gereken eşsiz bir yapıt Evliya Çelebi Seyahatnamesi. 

Yazılarının en önemli özelliklerinden biri de geçmiş, gelecek ve şimdiki anı birbiri içinde kullanması. Evliya Çelebi, neredeyse tüm eserlerinde bu yazma yöntemini kullanmış. Zamanla istediği gibi oynamış, seyahatlerini anlattığı yazıların içinde farklı bir şekilde kurgulamış zaman yolculuğunu.

Eskiden sadece kitaplara aitti bu sihir, okuyanı yeni insanlarla tanıştırır, hiç gitmediği diyarlara götürürdü. Sonra sinema çıkageldi… Bir başkasının gözünden izledik dünyayı. Bir yazar, bir yönetmen ve bir kamera ile farklı insanların zihinlerinde dolaştık.


Artırılmış Gerçeklik Teknolojisiyle Zamanda ve Mekânda Yolculuk Mümkün
Şimdi ise farklı bir boyuta geçiyoruz teknolojiyle. Sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik uygulamaları zamanda yolculuğun kapısını aralıyor. Yapay zekâlarla gerçek ve hayalin birleştiği bir dünya kurgulanıyor. Küçük bir telefon aracılığıyla yanımızda taşıyabiliyoruz bu yeniliği.

Yapay zekâ uygulamalarına dair örnekler çok fazla. Sanal geziler, eğitim ve sanal rehberlerle her şey bir mobil uygulama içinde önümüze seriliyor. 

Teknoloji, turizme ve tarihe başka bir boyut katıyor. Turizmde yapay zekâ uygulamaları sayesinde, tarihin her dönemine ziyaret mümkün. Kim istemez ki Evliya Çelebi ile tanışmak, geçmişin gizli kalmış koridorlarında dolaşmak? 
 

Tarihi bir mekâna gittiğimizde, günümüzdeki haliyle görüyoruz geçmişi… Hayal gücümüz ve bir görüntü ne verirse, onu alıyoruz tarihi gezilerden. Gördüğümüz yer eskiden nasıldı? O eşyayı günlük hayatta nasıl kullanıyorlardı? Birkaç cümle eser açıklamasıyla tahmin etmeye çalışıyoruz dünü.

Oysa artırılmış gerçeklik, birebir deneyimleme imkânı veriyor; dönemin koşullarını, gidilen yerleri ve eserleri. Sanal gezi uygulamalarının sunduğu bu deneyim çok farklı. Bir sabah uyandığınızda dünyanın başka bir ülkesinde olabilme düşüncesinin verdiği haz tartışılamazken, istediğiniz ülkenin, istediğiniz geçmiş tarihine yolculuk yapmak kulağa nasıl geliyor? 

Teknoloji ve insan… Zaman ve mekân… Geçmiş ve gelecek… Artırılmış gerçeklik teknolojisi içinde harmanlanıyor hepsi. 

Evliya Çelebi gibi yollara düşmek herkes için mümkün olmasa da, teknoloji sayesinde farklı hayatları ve tarihleri keşfederek modern zamanda bir Tarih’i Seyyah olmak elimizde. GoArt Planet uygulamasıyla zamanda yolculuk yapabilir, Evliya Çelebi’nin, sanal rehberliğinde tarihi keşfe çıkabilirsiniz. 
 
‘Evliya Çelebi kimdir?’ sorusunun basmakalıp cevapları dışında başka bir yönünden bahsetmek istedik sizlere… Ne dersiniz?

17. yüzyılın ünlü gezgini, bugünün gerçek zamanlı, artırılmış ve sanal gerçeklik uygulamalarının ilham kaynağı olabilir mi? 

Evliya Çelebi’nin seyahatnamesinde yer alan sevdiğimiz iki betimlemeyi sizler için aşağıya bırakıyoruz. Bu güçlü yazarın kelimelerinden tarihe göz atmayı, gezi edebiyatı açısından önemli bir yere sahip olan eserlerini incelemeyi unutmayın. Keşfiniz bol olsun!

ANKARA KALESİ
“Bütün padişahlar ve krallar arasında bilinen meşhur bir kaledir. Kuzeyden bakıldığında yüksek tabakalarla birbiri üzerine yükselen inci gibi, beyaz kuğu gibi kat kat bir kaledir.”
 

HARPUT KALESİ 
“İç kalesi, göğe başkaldırmış ve acayip, garip yalçın kaya üzerine dört köşeden uzunca kaya bina sağlam bir hisardır. Bir kapısı var, kale içinde bin kadar temiz toprakla örtülü evler vardır. Su sarnıçları, buğday ambarları dahi buradadır. Kale ağası, kethüdası, mehterhanesi, kale neferleri, yetecek kadar cephanesi, âla şahı topları vardır. Bir kere Timur fethinde âciz olmuş ve sonra dönüşle kuşatıp aman ile malik olabilmiştir. Gayet sağlam ve sarp kaledir. Gerçi havalesi şekilli yüksek dağları vardır. Ama ondan zarar isabet etmez. Bu iç kale yalçın kaya üzere vaki olmakla hendeği vardır. Ve kalenin kapısı önündeki hamamın su ve havası latif, binası hoş ve beğenilir.”